Παρουσίαση του συνεταιρισμού «Συν Αλλοις»

"Για όσους και όσες μας ενδιαφέρει ο δεύτερος δρόμος, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία θα πρέπει να μπει στο λεξιλόγιό μας ως βασικό συστατικό ενός συνολικού ρεύματος κοινωνικής αλλαγής. Να την βάλουμε, δηλαδή, σε μία πορεία συνεξέλιξης με ευρύτερα κοινωνικά κινήματα, με πολιτικές δυνάμεις που θα επιχειρήσουν αλλαγές σε σε θεσμικό επίπεδο, αλλά και με τον καθημερινό αγώνα για την αλλαγή των κυρίαρχων ιδεολογικών αντιλήψεων"

Εισήγηση στην εκδήλωση των Οικολόγων Πρασίνων για την Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία

Ηλίας Ζιώγας -  μέλος του συνεταιρισμού «Συν Αλλοις»

Ο συνεταιρισμός «Συν Αλλοις» (ο τίτλος του οποίου προκύπτει από τα αρχικά του «Συνεταιρισμός Αλληλέγγυας Οικονομίας») ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Σεπτέμβρη του 2011. Βασική μας δραστηριότητα είναι η διάδοση της πρακτικής και της ιδέας του εναλλακτικού και αλληλέγγυου εμπορίου. Η ίδρυση του συνεταιρισμού μας αποφασίστηκε το φθινόπωρο του 2010 από την συνέλευση του πρωτοπόρου σε αυτόν τον τομέα συνεταιρισμού «Ο Σπόρος», με στόχο την πιο αποτελεσματική και «επαγγελματική» οργάνωση της πρακτικής δουλειάς.  

Το εναλλακτικό και αλληλέγγυο εμπόριο, σε αντίθεση με το συμβατικό, δεν βλέπει την διακίνηση των προϊόντων ως μια στενή επιχειρηματική πράξη, αλλά ως έναν μόνο κρίκο σε μια αλυσίδα κοινωνικών σχέσεων που ξεκινά από την παραγωγή και καταλήγει στην κατανάλωσή τους. Σε αυτό το πλαίσιο, αποσκοπούμε στη δημιουργία σχέσεων αμοιβαιότητας μεταξύ των εμπλεκομένων, που θα ικανοποιούν τις ανάγκες όλων και θα διαφυλάττουν το φυσικό περιβάλλον, και όχι στην επίτευξη του εμπορικού κέρδους.  

Βασικά στοιχεία αυτής της οπτικής είναι:

-          Η δημιουργία μακροχρόνιων και αλληλέγγυων σχέσεων με συλλογικά οργανωμένους παραγωγούς, με εξασφάλιση μιας αξιοπρεπούς αμοιβής για την εργασία τους, αλλά και σεβασμό και ενίσχυση της αυτονομίας τους.

-          Η διακίνηση προϊόντων που παράγονται με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον, με χρήση κυρίως αγροοικολογικών μεθόδων.

-          Η όσο το δυνατό μικρότερη διαδρομή των προϊόντων μεταξύ παραγωγού και καταναλωτή, αποφεύγοντας τους κερδοσκοπικούς μεσάζοντες αλλά και δημιουργώντας όσο το δυνατό πιο άμεσες σχέσεις.

-          Η παροχή υψηλής ποιότητας προϊόντων σε προσιτή τιμή στους καταναλωτές. Παρόλο το αυξημένο κόστος αγοράς των προϊόντων, αυτό επιτυγχάνεται μέσω της απουσίας του κερδοσκοπικού κριτηρίου και της αποφυγής επιπλέον μεσαζόντων.

-          Η μεταφορά πληροφορίας στους καταναλωτές σχετικά με τους παραγωγούς και τα προϊόντα τους, αλλά και γενικότερα η ευαισθητοποίηση τους στα κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα που εγείρει η όλη διαδικασία.

Κορμός της σχετικής μας δραστηριότητας είναι η διακίνηση του καφέ του κινήματος των Ζαπατίστας, από την πολιτεία Τσιάπας του Μεξικού. Προμηθευόμαστε τον καφέ απ'ευθείας από τον αυτόνομο ζαπατιστικό συνεταιρισμό Ssit Lequil Lum (“Τα φρούτα της μητέρας γης”), ο οποίος απαρτίζεται από 400 περίπου καλλιεργητές, μέλη του κινήματος, χωρίς τη μεσολάβηση τοπικών μεσαζόντων (τα “τσακάλια” όπως τους αποκαλούν) ή εταιρικών εισαγωγέων. Η παραγωγή του καφέ γίνεται σε μικρή κλίμακα, χρησιμοποιώντας αυστηρά αγροοικολογικές μεθόδους και κάτω από τη φυσική σκιά του δάσους.

Διατηρώντας σχέσεις μακροχρόνιας αλληλεγγύης, τόσο με τον συγκεκριμένο συνεταιρισμό, όσο και με το κίνημα των ζαπατίστας, η αγορά του καφέ δεν είναι μια απλή εμπορική πράξη. Η τιμή αγοράς του καθορίζεται κατόπιν συνεννόησης, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες του συνεταιρισμού και ένα αξιοπρεπές εισόδημα για τους παραγωγούς, έως και διπλάσιο από αυτό που προσφέρουν οι τοπικοί μεσάζοντες. Το 60% του συνολικού ποσού προκαταβάλλεται αρκετούς μήνες πριν την άφιξη του καφέ, ώστε να χρηματοδοτείται το κόστος παραγωγής χωρίς ανάγκη προσφυγής σε τοκογλύφους. Για την εξεύρεση του ποσού αυτού δεν καταφεύγουμε σε τραπεζικό δανεισμό, αλλά σε αλληλέγγυα δάνεια από άτομα και συλλογικότητες.

Στην Ελλάδα, ο καφές ψήνεται και συσκευάζεται από έναν μικρό καφεκόπτη, μέλος του συνεταιρισμού μας. Διατίθεται στο κοινό, μαζί με την ιστορία του αγώνα των παραγωγών του και αναλυτικά στοιχεία για τα κόστη που συγκροτούν την τιμή πώλησής του, μέσα από ένα εναλλακτικó δίκτυο διακίνησης σε όλη την Ελλάδα.  Το δίκτυο αυτό περιλαμβάνει, πέρα από το πρατήριό μας στο Θησείο, εγχειρήματα αλληλέγγυου εμπορίου, ομάδες καταναλωτών, συλλογικότητες και κοινωνικούς χώρους, συνεργατικά ή μικρά καφέ και μικρά καταστήματα βιολογικών προϊόντων. Από τις πωλήσεις του καφέ δημιουργείται και ένα ταμείο αλληλεγγύης, με το οποίο στηρίζονται οι αυτόνομες δομές του κινήματος των ζαπατίστας, κυρίως στον χώρο της υγείας και της εκπαίδευσης.

Μέσω του δικτύου αυτού διακινούμε και άλλα προϊόντα αγωνιζόμενων παραγωγών του παγκόσμιου Νότου (ζάχαρη, κακάο, τσάι κ.α.), τα οποία όμως, λόγω του μικρού μεγέθους του εγχειρήματος μας, προμηθευόμαστε από μεγαλύτερες ευρωπαϊκές οργανώσεις που δουλεύουν με τις ίδιες αρχές, και όχι άμεσα από τους παραγωγούς. Παράλληλα, αποκλειστικά από το πρατήριό μας διαθέτουμε και προϊόντα που προμηθευόμαστε απ'ευθείας από εγχώριους συνεταιρισμούς και οικοπαραγωγούς.

Στο χώρο μας φιλοξενούμε και διοργανώνουμε εκδηλώσεις σχετικές με την κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία, αλλά και ευρύτερης κοινωνικής και περιβαλλοντικής θεματολογίας (π.χ. για το αγροδιατροφικό ζήτημα). Φιλοξενούμε, επίσης, συνελεύσεις συλλογικοτήτων και συναντήσεις δικτύων που δεν διαθέτουν δικό τους χώρο.  

Λειτουργούμε υπό το νομικό πλαίσιο του μη-κερδοσκοπικού αστικού συνεταιρισμού, στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται μια εργασιακή κοοπερατίβα  5 εργαζομένων.  Δουλεύουμε με σχέσεις απόλυτης ισοτιμίας σε όλους τους τομείς (καταμερισμός εργασίας,  λήψη αποφάσεων, αμοιβή της εργασίας). Σε περίπτωση που εξασφαλισθεί μια αξιοπρεπής αμοιβή για την εργασία (κάτι που δεν έχει ακόμα καταστεί εφικτό), έχουμε δεσμευτεί, και μέσω του καταστατικού μας, ότι το πλεόνασμα δεν θα διανέμεται ως “μέρισμα κερδών”, αλλά θα κοινωνικοποιείται με διάφορους τρόπους (ένταξη νέων εργαζομένων, ελάφρυνση τιμών, στήριξη άλλων εγχειρημάτων κ.α.).

Σκέψεις για το κίνημα της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας στην Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια έχουμε γίνει μάρτυρες μιας άνθισης των εγχειρημάτων κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας στην χώρα μας. Η δυναμική αυτή, που εμφανίζεται καθυστερημένα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εξελίσσεται σε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, που υλοποιούνται τόσο στον κλασσικό οικονομικό τομέα, όσο και μέσω νέων κοινωνικών δικτύων αλληλεγγύης, που πολλές φορές δεν χρησιμοποιούν καν το χρήμα ως μέσο συναλλαγής. Παρατηρούμε, μεταξύ άλλων:

• Μια ελπιδοφόρα αναβίωση του συνεργατικού κινήματος στον αγροτικό τομέα, τόσο μέσω της δημιουργία νέων, πιο μικρών, αυτόνομων και δημοκρατικών αγροτικών συνεταιρισμών, όσο και το σχηματισμό άτυπων ομάδων παραγωγών. Στον τομέα της μεταποίησης των αγροτικών προϊόντων δραστηριοποιείται ένας σημαντικός αριθμός γυναικείων συνεταιρισμών.
• Τη δημιουργία δεκάδων αστικών εργατικών συνεταιρισμών (ή κολεκτίβες εργασίας όπως συχνά αυτοαποκαλούνται), που αποτελούν ένα νέο φαινόμενο για τα ελληνικά δεδομένα. Αν και οι περισσότερες από αυτές τις προσπάθειες είναι μικρού μεγέθους και δραστηριοποιούνται στον τομέα των υπηρεσιών (κυρίως στο χώρο της εστίασης),  πρόσφατα είχαμε και το πρώτο παράδειγμα μιας βιομηχανικής επιχείρησης υπό εργατική αυτοδιεύθυνση (ΒΙΟΜΕ)
• Τον πολλαπλασιασμό δικτύων ανταλλαγής υπηρεσιών ή/και προϊόντων, τόσο με τη μορφή εναλλακτικών νομισμάτων όσο και τραπεζών χρόνου.
• Την ταχύτατη επέκταση των δικτύων συνεργασίας παραγωγών και καταναλωτών στον αγροδιατροφικό τομέα (με πιο εντυπωσιακό δείγμα τα δίκτυα “χωρίς μεσάζοντες”)
• Την εμφάνιση αλληλέγγυων δομών στο χώρο της υγείας (κοινωνικά ιατρεία και φαρμακεία)
• Τον σχηματισμό αρκετών εγχειρημάτων αλληλέγγυου εμπορίου, αλλά και την επανεμφάνιση των καταναλωτικών συνεταιρισμών.
• Την δημιουργία εκατοντάδων άτυπων δικτύων κοινωνικής αλληλεγγύης, είτε σε επίπεδο συνέλευσης γειτονιάς, είτε στεγασμένων σε κοινωνικούς χώρους που αναπτύσσουν αλληλέγγυα οικονομική και πολιτιστική δραστηριότητα.

Παρόλη την ποικιλομορφία του φαινομένου και τις διαφορετικές κοινωνικοπολιτικές διαδρομές συγκρότησής του, όλες του οι εκδοχές παρουσιάζουν κάποιες βασικές ομοιότητες, που θα μπορούσαν να συμπυκνωθούν σε τρία κρίσιμα χαρακτηριστικά:

1. Στόχος της οικονομικής δραστηριότητας η ικανοποίηση αναγκών, όχι η συσσώρευση κερδών

Κινητήριος δύναμη για τον σχηματισμό και τον πολλαπλασιασμό των δομών αυτών είναι η κάλυψη βασικών αναγκών των άμεσα συμμετεχόντων, παράλληλα με μια διάθεση ευρύτερης κοινωνικής προσφοράς. Πρόκειται για μια ουσιώδη διαφορά από τη λογική της καπιταλιστικής οικονομίας, όπου η ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών δεν είναι παρά ένα μέσο για την διευρυμένη αναπαραγωγή του κεφαλαίου, ή πιο απλά για να αποκτήσουν περισσότερο χρήμα όσοι ήδη το διαθέτουν.

2. Ισοτιμία/ισονομία των συμμετεχόντων

Η αντίληψη περί δημοκρατικής λειτουργίας επεκτείνεται και στην οικονομική σφαίρα, και μάλιστα με την άμεση μορφή της.  Οι βασικές αποφάσεις για τον τρόπο λειτουργίας των δομών αυτών λαμβάνονται με την ισότιμη συμμετοχή όλων των συμμετεχόντων, ενώ εξίσου ισότιμα μοιράζονται και τα οφέλη της οικονομικής δραστηριότητας.

3. Προτεραιότητα του συλλογικού απέναντι στο ατομικό συμφέρον

Σε πλήρη αντιδιαστολή με την νεοκλασική αντίληψη, όπου το κοινωνικό συμφέρον εξυπηρετείται μέσω της επιδίωξης του μέγιστου ατομικού συμφέροντος (του περίφημου είδους homo economicus), στη λογική της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας η ικανοποίηση του ατομικού συμφέροντος συνδέεται άμεσα με την επίτευξη των συλλογικών και κατ'επέκταση κοινωνικών σκοπών. Υπό αυτή την οπτική, λέξη κλειδί αποτελεί η συνεργασία και όχι ο ανταγωνισμός, ενώ επιδιώκονται θετικές εξωτερικές επιδράσεις από τη λειτουργία κάθε εγχειρήματος, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε περιβαλλοντικό επίπεδο.

Η γέννηση του κινήματος της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας στη χώρα μας, ειδικά με τον δυναμισμό και τα ως άνω ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά που το διακρίνουν, δεν μπορεί παρά να γεννά και την ελπίδα σε όσους οραματίζονται μια πιο ισότιμη, αλληλέγγυα και περιβαλλοντικά βιώσιμη κοινωνική οργάνωση. Παράλληλα, όμως, προκύπτουν και μια σειρά ερωτήματα όσον αφορά τις προοπτικές εξέλιξης του φαινομένου, ειδικά στις μεταβατικές συνθήκες βαθιάς οικονομικής κρίσης που ζούμε.

Πρόκειται σαφώς για ένα κίνημα που έχει ξεπηδήσει από τη βάση της κοινωνίας, χωρίς την “καθοδήγηση” κάποιου συγκεκριμένου πολιτικοκοινωνικού σχεδίου, το οποίο διαθέτει πολύ μικρή ιστορία και εμπειρία. Βρίσκεται ακόμη στη φάση του αυθόρμητου πειραματισμού, με σημαντικές ελλείψεις σε ζητήματα τεχνογνωσίας (κυρίως σε οργανωτικά πρότυπα), δυσκολία συντονισμού προς πιο συγκεκριμένες κατευθύνσεις και ανυπαρξία κάποιου συνεκτικού υποστηρικτικού πλαισίου (τόσο σε θεσμικό όσο και σε ακαδημαϊκό – ερευνητικό επίπεδο).  Πώς θα μοιάζει όταν θα έχει αναπόφευκτα σχηματοποιηθεί σε ένα “ώριμο” στάδιο;

Η απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν θα δοθεί στο θεωρητικό επίπεδο, αλλά από τις κατευθύνσεις που θα επικρατήσουν στην πραγματική κοινωνική ζωή, σε όλα τα επίπεδα της. Με άλλα λόγια, το αν αυτές οι νέες πρακτικές θα ενσωματωθούν περιθωριακά στο υπάρχον status quo, η θα αποτελέσουν βάση για το μετασχηματισμό του, είναι μια υπόθεση που αφορά όλους μας, είτε συμμετέχουμε άμεσα σε αυτές, είτε όχι.

Πολύ σχηματικά, ανοίγονται δύο δρόμοι για το ρόλο που θα κληθεί να διαδραματίσει η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία:

·         Ως ένα ελεγχόμενο κοινωνικό ανάχωμα στις συνέπειες της κρίσης, υπό την αιγίδα της “φιλανθρωπικής” Αγοράς και την οργανωτική καθοδήγηση του νεοφιλελεύθερου Κράτους. Η ευρωπαϊκή εμπειρία, αλλά και ο τρόπος που οι εγχώριες κυρίαρχες δυνάμεις αντιμετωπίζουν το φαινόμενο, συνηγορούν στο ότι οι πιέσεις προς αυτή την κατεύθυνση θα είναι πολύ ισχυρές.

·         Ως πρόπλασμα ενός διαφορετικού οικονομικού μοντέλου, που θα υποτάσσεται στις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες, σε αντίθεση με το υπάρχον που κάνει ακριβώς το ανάποδο.

Για όσους και όσες μας ενδιαφέρει ο δεύτερος δρόμος, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία θα πρέπει να μπει στο λεξιλόγιό μας ως βασικό συστατικό ενός συνολικού ρεύματος κοινωνικής αλλαγής. Να την βάλουμε, δηλαδή, σε μία πορεία συνεξέλιξης με ευρύτερα κοινωνικά κινήματα, με πολιτικές δυνάμεις που θα επιχειρήσουν αλλαγές σε σε θεσμικό επίπεδο, αλλά και με τον καθημερινό αγώνα για την αλλαγή των κυρίαρχων ιδεολογικών αντιλήψεων.

 Παρουσίαση του συνεταιρισμού «Συν Αλλοις»

Νηλέως 35, Θησείο, Αθήνα

Τηλ. 2103456681

www.synallois.org Πηγή :