«Τὴ Αγία καὶ Μεγάλη Παρασκευή,
τὰ ἅγια καὶ σωτήρια καὶ φρικτὰ Πάθη
τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐπιτελοῦμεν,
τοὺς ἐμπτυσμούς, τὰ ῥαπίσματα, τὰ κολαφίσματα, τὰς ὕβρεις,
τοὺς γέλωτας, τὴν πορφυρᾶν χλαίναν, τὸν κάλαμον,
τὸν σπόγγον, τὸ ὄξος, τοὺς ἤλους, τὴν λόγχην,
καὶ πρὸ πάντων, τὸν σταυρόν, καὶ τὸν θάνατον, ἃ δι' ἡμᾶς ἑκὼν κατεδέξατο,
ἔτι δὲ καὶ τὴν τοῦ εὐγνώμονος Ληστοῦ, τοῦ συσταυρωθέντος αὐτῷ,
σωτήριον ἐν τῷ Σταυρῶ ὁμολογίαν».
Η
Μεγάλη Παρασκευή, είναι ημέρα απόλυτης αργίας και νηστείας. Την ημέρα
αυτή τελούμε την ανάμνηση των φρικτών και σωτήριων Παθών του Κυρίου
Ιησού Χριστού και απ’ αυτό το γεγονός καθιερώθηκε και η νηστεία της
Παρασκευής.
Σχεδόν ολόκληρη η μέρα, αφιερώνεται στην Αποκαθήλωση
του Εσταυρωμένου και στην Ακολουθία του Επιταφίου. Ο λαός ζει με
κατάνυξη το θείο δράμα. Η έντονη του επιθυμία να συμμετάσχει στο πάθος
του Κυρίου, διαφαίνεται και από κάποιες απλές, ωστόσο χαρακτηριστικές
του πράξεις, τη Μεγάλη Εβδομάδα.
Στα χωριά της
Πυλίας, την Μεγάλη Παρασκευή, πίνουν ξίδι και καπνιά για να δείξουν την αγάπη τους στο Χριστό, που τον πότισαν ξύδι.
Στην Κρήτη, τη Μεγάλη Παρασκευή, τρώνε νερόβραστα φαγητά με ξύδι, σαλιγκάρια βραστά, των οποίων το ζουμί μοιάζει με ξύδι.
Στην
Κορώνη,
ούτε φωτιά ανάβουν, ούτε μαγειρεύουν, ούτε μπουκιά βάζουν στο στόμα
τους. Κάποιοι βάζουν σε ένα ποτήρι ξύδι, ρίχνουν μέσα και λίγη αράχνη
και πίνουν τρεις γουλιές γιατί έτσι πότισαν και το Χριστό.
Όταν
κατά το μεσημέρι, γίνει η Αποκαθήλωση και εκτεθεί σε προσκύνημα η
χρυσοΰφαντη παράσταση του νεκρού Ιησού, πάνω σε φορητό κουβούκλιο, τότε
αρχίζει ο στολισμός του Επιταφίου.
Το στολισμό κάνουν τα κορίτσια
της ενορίας, με άνθη της άνοιξης: βιολέτες, μενεξέδες, τριαντάφυλλα,
λεμονανθοί. Όλα τα λουλούδια πλέκονται σε στεφάνια και γιρλάντες και ο
Επιτάφιος γίνεται όλος μια κορόνα από άνθη.
Σε πολλούς τόπους, τα
κορίτσια ενώ στολίζουν τον Επιτάφιο, ψάλλουν το μοιρολόγι της Παναγίας,
μεγάλο θρησκευτικό τραγούδι που ιστορεί τη σταύρωση του Ιησού και
εκφράζει τον πόνο της Αγίας του Μητέρας.
Και αμέσως αρχίζει η
συρροή του κόσμου και το προσκύνημα του Επιταφίου. Παρθένες με κάνιστρα
γεμάτα λεμονόφυλλα, ή τριαντάφυλλα στέκονται κοντά του και ραίνουν με
μύρα το νεκρό Ιησού.
Οι προσκυνητές, προπάντων γυναίκες και παιδιά
αφού φιληθούν, περνούν κάτω από τον Επιτάφιο, "για να τους πιάσει η
χάρη" όπως λένε.
Όταν νυχτώσει αρχίζει η ακολουθία και η περιφορά
του Επιταφίου. Η πομπή σχηματίζεται από τα Εξαπτέρυγα και το Σταυρό
μπροστά , τον Επιτάφιο και τους ιερείς πιο πίσω. Στις πόλεις προηγούνται
οι μουσικοί, παίζοντας πένθιμα εμβατήρια. Ο κόσμος που ακολουθεί
κρατάει στα χέρια αναμμένες λαμπάδες. Κατά διαστήματα η πομπή σταματά σε
πλατείες και σταυροδρόμια και εκεί οι ιερείς ψάλλουν δεήσεις.
Σε
πολλές περιοχές, την ώρα της περιφοράς του Επιταφίου, ανάβουν φωτιές,
στις οποίες καίγονται θυμιάματα, ενώ σε άλλες καίγεται ο Ιούδας.
Στο
Μελιγαλά,
τη Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ, ανάβουν "φουνταρίες". Κάθε νοικοκυρά,
όταν σημαίνει η καμπάνα για τον Επιτάφιο, ρίχνει μπροστά στην πόρτα του
σπιτιού της δυο - τρία μάτσα κληματόβεργες και τους βάζει φωτιά. Μέχρι
να βγει ο Επιτάφιος, οι κληματόβεργες έχουν πλέον γίνει θράκα. Την ώρα
που o παπάς περνά έξω από το δρόμο του σπιτιού της, η νοικοκυρά ρίχνει
πάνω στη θράκα μια χούφτα μοσχολίβανο και ο παπάς κάνει εκεί
παραστάσιμο.
Στις
Μέτρες της Θράκης, η πομπή του
Επιταφίου, σταματά έξω από ένα παρεκκλήσι, όπου εκεί βρίσκεται έτοιμη η
φωτιά για να καεί ο Ιούδας. Τη στιγμή που ο Ιερέας διαβάζει το σχετικό
Ευαγγέλιο, ανάβουν τη φωτιά και καίνε τον Ιούδα. Παίρνουν μια χούφτα
από εκείνη τη στάχτη και τη ρίχνουν στα μνήματα.
Στην
Κίο,
τη Μεγάλη Παρασκευή που γυρίζουν τον Επιτάφιο, σταματούν στις
διασταυρώσεις και μνημονεύουν. Επίσης οι πόρτες των σπιτιών τους μένουν
ανοιχτές, για να μπει μέσα η Θεία Χάρη. Οι άνθρωποι πηγαίνουν νωρίτερα
και τοποθετούν χώμα στα σημεία που θα σταματήσει ο επιτάφιος. Μόλις
τελειώσει η λειτουργία, πηγαίνουν και παίρνουν από εκείνο το χώμα και το
σκορπούν στο σπίτι για να χαθούν οι κοριοί.
Στο
Κατσιδόνι Κρήτης, την ώρα που λέει ο παπάς στην Εκκλησία, εν καλάμω κάνουν σταυρούς από καλάμι για να διώξουν τους ποντικούς από τα κουκιά.
Σε ορισμένες περιοχές, όπως για παράδειγμα στη
Λέσβο, δεν ανάβουν φωτιές μόνο τη Μεγάλη Παρασκευή, αλλά και τις υπόλοιπες μέρες από τη Μεγάλη Τετάρτη μέχρι το Μεγάλο Σάββατο.
Ξεχωριστή σημασία έχει και η συνήθεια των
Σερραίων
γυναικών, να τοποθετούν στη διάρκεια της περιφοράς του Επιταφίου, πάνω
σε τραπέζι μπροστά από το κατώφλι της Εξώπορτας, την εικόνα του
Εσταυρωμένου ανάμεσα σε άνθη, αναμμένα κεριά και θυμιάματα. Δίπλα
τοποθετούν ένα πιάτο με χλόη φακής, ή κριθαριού, την οποία έχουν φυτέψει
για αυτό το σκοπό, κάποια ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής. Το έθιμο
συναντάται και σε άλλες περιοχές και θυμίζει τους Κήπους του Αδώνιδος.
Στη
γιορτή του Αδωνη, οι γυναίκες ντυμένες πένθιμα, τοποθετούσαν επάνω σε
νεκροκρέβατο κέρινα ομοιώματα του Αδωνη, γύρω από τα οποία έβαζαν άνθη
και τους λεγόμενους "κήπους" δηλαδή γλάστρες όπου είχαν φυτέψει μάραθα ή
άλλα φυτά, που γρήγορα μαραίνονται, αλλά και γρήγορα ξανά ανθίζουν.
(για να συμβολίζουν, την πρόωρα μαραμένη νεότητα του Αδωνη)
Όπως
στα κεριά της Μεγάλης Πέμπτης, έτσι και στα λουλούδια του Επιταφίου,
(Χριστολούλουδα, Σταυρολούλουδα) αποδίδεται μεγάλη θαυματουργός Δύναμη.
Σε πολλούς μάλιστα τόπους, η διανομή τους γίνεται από τον ίδιο τον
ιερέα. Ορισμένες φορές, εντελώς άτοπα στη θρησκευτική αντίληψη, μπαίνει
και το μαγικό στοιχείο.
Τα λουλούδια δηλαδή του Χριστού, για να έχουν δραστικότερη ενέργεια πρέπει να τα κλέψουν !!
Στη
Σπάρτη,
όταν γυρίσουν τον Επιτάφιο, τον ξεστολίζει ο καντηλανάφτης, ο οποίος
παίρνει τα κεριά και τα φυλάει. Την άλλη μέρα, τα βάζει ο παπάς σε ένα
δίσκο με τα σταυρολούλουδα και τα μοιράζει στις γυναίκες. Τα λουλούδια
αυτά, οι γυναίκες τα κρατούν ως φυλαχτό και όταν αρρωστήσει ένα παιδάκι
βάζουν στα κάρβουνα λίγο νερό και μερικά σταυρολούλουδα και το
λιβανίζουν.
Στην
Πάρο, τα κεριά του Επιταφίου, τα
φυλούν και όταν έχει φουρτούνα, βρέχει ή αστράφτει, τα ανάβουν να
περάσει η κακοκαιρία. Ακόμα, στο εικονοστάσι, τοποθετείται και κλαδί
ελιάς, που παραμένει εκεί ως αγιώτικο.
ΑΛΛΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ
Αγυρμός παιδιών
Στην
Κορώνη, τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί, τα παιδιά, κρατώντας ένα σταυρό
στο χέρι, γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και λένε τα πάθη του Χριστού. Τα
φιλεύουν με κουλούρια, κόκκινα αυγά ή λεφτά.
Στο Καστανόφυτο
Καστοριάς, τα παιδιά του χωριού, παίρνουν από την εκκλησία το χελιδόνι,
(ξύλινο ομοίωμα περιστεριού) το κρατούν με ένα ξύλο ψηλά, το στολίζουν
με λουλούδια και το περιφέρουν στα σπίτια. Κατά την περιφορά μαζεύουν
δώρα, αυγά κόκκινα κ.ά.
Περιοδεία στα ξωκλήσια
Στα
Τελώνια της Λέσβου, τη Μ. Παρασκευή, οι κάτοικοι σηκώνονται τα
χαράματα και γυρίζουν στα ξωκλήσια. Πρέπει να επισκεφθούν 9-13
ξωκλήσια. Ανάβουν κεριά και θυμίαμα.
Επίσκεψη στο νεκροταφείο
Αποθέτουν στεφάνια και θυμιατίζουν.
Λιτανεία του Εσταυρωμένου
Στη Ζάκυνθο, το μεσημέρι της Παρασκευής, περιφέρουν τον Εσταυρωμένο στην πόλη.
Παρασκευή νέας ζύμης
Στην
Ανατολική Κρήτη, την ώρα που λέει ο παπάς, το πρώτο ευαγγέλιο, της Μ.
Παρασκευής, η παπαδιά βαστά αλεύρι και νερό, κάνει προζύμι με τις ευχές
του Ευαγγελίου και το προζύμι ανεβαίνει.
.png){kind=logo}
